ਐਕਟੋਪਿਕ ਪ੍ਰੈਗਨੈਂਸੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਗਰਭਾਸ਼ਯ ਦੇ ਬਾਹਰ, ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਫੈਲੋਪੀਅਨ ਟਿਊਬ ਵਿੱਚ, ਇਮਪਲਾਂਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਫਾਰ ਰੀਪ੍ਰੋਡਕਟਿਵ ਮੈਡੀਸਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਹੈ ਕਿ ਐਕਟੋਪਿਕ ਪ੍ਰੈਗਨੈਂਸੀ ਸਾਰੀਆਂ ਗਰਭਧਾਰਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਤੋਂ ਦੋ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਐਕਟੋਪਿਕ ਪ੍ਰੈਗਨੈਂਸੀ ਕੀ ਹੈ?
ਇੱਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ, ਫੈਲੋਪੀਅਨ ਟਿਊਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਦੁਆਰਾ ਫਰਟੀਲਾਈਜ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਅੰਡਾ ਇੱਕ ਭਰੂਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਭਰੂਣ ਗਰਭਾਸ਼ਯ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਫੈਲੋਪੀਅਨ ਟਿਊਬ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਭਰੂਣ ਗਰਭਾਸ਼ਯ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫੈਲੋਪੀਅਨ ਟਿਊਬ ਦੀ ਲਾਈਨਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇਮਪਲਾਂਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਤੀਜਾ ਐਕਟੋਪਿਕ ਪ੍ਰੈਗਨੈਂਸੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਕਸਰ, ਐਕਟੋਪਿਕ ਪ੍ਰੈਗਨੈਂਸੀ ਫੈਲੋਪੀਅਨ ਟਿਊਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਅੰਡਾਸ਼ਯ, ਸਰਵਿਕਸ, ਜਾਂ ਪੇਲਵਿਕ ਕੈਵਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਗਰਭਾਸ਼ਯ ਪੇਲਵਿਕ ਕੈਵਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਜੋ ਵਧ ਰਹੇ ਭਰੂਣ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਫੈਲੋਪੀਅਨ ਟਿਊਬ ਦੇ ਫਟਣ ਅਤੇ ਖੂਨ ਵਗਣ ਦਾ ਜੋਖਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਲਾਜ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਐਕਟੋਪਿਕ ਪ੍ਰੈਗਨੈਂਸੀ ਇੱਕ ਖਤਰਨਾਕ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਜਾਨਲੇਵਾ ਸਥਿਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸਦੇ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹਨ?
ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਐਕਟੋਪਿਕ ਪ੍ਰੈਗਨੈਂਸੀ ਹੋਣ ਦਾ ਕੋਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕਾਰਕ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਜੋਖਮ ਵਿੱਚ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ:
- ਫੈਲੋਪੀਅਨ ਟਿਊਬਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਨੁਕਸਾਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ
- ਪੇਲਵਿਕ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ (ਕਲੈਮੀਡੀਆ, ਗੋਨੋਰੀਆ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੈਕਸੁਅਲੀ ਟ੍ਰਾਂਸਮਿਟਡ ਬਿਮਾਰੀਆਂ)
- ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਪੇਲਵਿਕ ਸਰਜਰੀ ਹੋਈ ਹੈ
- ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਐਂਡੋਮੈਟ੍ਰੀਓਸਿਸ ਦਾ ਨਿਦਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ
- ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਇਨ ਵਿਟਰੋ ਫਰਟੀਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ (IVF) ਜਾਂ ਫਰਟੀਲਿਟੀ ਦਵਾਈ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੁਆਰਾ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ
ਇਸਦਾ ਇਲਾਜ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਐਕਟੋਪਿਕ ਪ੍ਰੈਗਨੈਂਸੀ ਦਾ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਹਿਊਮਨ ਕੋਰੀਓਨਿਕ ਗੋਨਾਡੋਟ੍ਰੋਪਿਨ (hCG) ਅਤੇ/ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਜੇਸਟ੍ਰੋਨ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਬਲੱਡ ਟੈਸਟਾਂ ਜਾਂ ਅਲਟਰਾਸਾਊਂਡ ਜਾਂਚ ਦੁਆਰਾ ਨਿਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਰੀਜ਼ ਸਥਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਜਲਦੀ ਨਿਦਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਪ੍ਰੈਗਨੈਂਸੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਕਸਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਮੈਥੋਟ੍ਰੈਕਸੇਟ ਦਵਾਈ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਇੰਟਰਾਮਸਕੂਲਰ ਸ਼ਾਟ, ਜਾਂ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਾਟਾਂ ਅਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਜਲਦੀ ਨਿਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਐਕਟੋਪਿਕ ਪ੍ਰੈਗਨੈਂਸੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਮੈਥੋਟ੍ਰੈਕਸੇਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਐਕਟੋਪਿਕ ਪ੍ਰੈਗਨੈਂਸੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਸਰਜਰੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੈਪਰੋਸਕੋਪੀ ਜਾਂ ਲੈਪਰੋਟੋਮੀ ਨਾਲ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੈਪਰੋਸਕੋਪੀ ਇੱਕ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਇਨਵੇਸਿਵ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐਕਟੋਪਿਕ ਪ੍ਰੈਗਨੈਂਸੀ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਅਤੇ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਹੇਠਲੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਛੋਟੇ ਚੀਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਕੈਮਰਾ ਅਤੇ ਟੈਲੀਸਕੋਪ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੈਪਰੋਟੋਮੀ ਇੱਕ ਵਧੇਰੇ ਇਨਵੇਸਿਵ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਚੀਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਐਕਟੋਪਿਕ ਪ੍ਰੈਗਨੈਂਸੀ ਕਾਰਨ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖੂਨ ਵਗਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਇਹ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੈਗਨੈਂਸੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰੇਗਾ?
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਐਕਟੋਪਿਕ ਪ੍ਰੈਗਨੈਂਸੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦੂਜੀ ਐਕਟੋਪਿਕ ਪ੍ਰੈਗਨੈਂਸੀ ਹੋਣ ਦਾ ਜੋਖਮ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਿਅਕਤੀ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਫਰਟੀਲਿਟੀ ਟੈਸਟਿੰਗ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਇੱਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਪ੍ਰੈਗਨੈਂਸੀ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
